FAO: Global tarım ve besin eserleri ticareti son 20 yılda ikiye katlandı

FAO: Global tarım ve besin eserleri ticareti son 20 yılda ikiye katlandı

FAO: Global tarım ve besin eserleri ticareti son 20 yılda ikiye katlandı

İRFAN DONAT

Birleşmiş Milletler Besin ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından bugün paylaşılan yeni rapora nazaran, global tarım-gıda ticareti, 1995’ten bu yana iki kattan fazla artarak 2018 senesinde 1,5 trilyon dolara ulaştı.

Bu artışta, dünya toplamının üçte birinden çoksını oluşturan gelişmekte olan ülkelerin yükselen ihracatı da tesirli oldu.

Ziraî Emtia Piyasalarının Durumu, 2020 (SOCO 2020) raporu, global ticaretin ve âlâ işleyen piyasaların, kapsayıcı ekonomik büyümeyi ve sürdürülebilir kalkınmayı teşvik edebilecekleri ve şoklara karşı direnci güçlendirebilecekleri için kalkınma sürecinin merkezinde yer aldığını ileri sürüyor.

Rapora nazaran, global tarım ve besin ihracatının ortalama üçte birinin global paha zinciri içinde süreç gördüğü ve hudutları en az iki kere aştığı söyleniyor.

Raporda, “Küresel paha zincirlerinin yükselişi, pazarları ve ticaret süreçlerini dönüştüren, çiftçileri bölge ve ülkelerdeki tüccarlar ve tüketicilere bağlayan gelir artışı, düşük ticaret manileri ve teknolojik ilerlemelerden kaynaklanmaktadır” tabirlerine yer veriliyor.

FAO Genel Yöneticisi QU Dongyu raporun giriş kısmında, “Küresel besin sisteminin ayrılmaz bir modülü olan pazarlara güvenmemiz gerekiyor. Bu durum, ister COVID-19 salgını, ister çekirge istilası yahut iklim değişikliğinden kaynaklansın, büyük aksamalar karşısında çok daha değerlidir. Global bedel zincirleri, gelişmekte olan ülkelerin global pazarlara entegre olmalarını kolaylaştırabilir. Besin pazarlarımızı yakın zamandan bağladıkları için sürdürülebilir kalkınmayı teşvik ederek en düzgün uygulamaları yaymak için bir düzenek da sağlamaktadır” yorumunda bulundu.

Bunun neticesinde, ufak çiftçilerin besin üretimlerini ve gelirlerini global paha zincirlerine katılarak artırabileceği görüşü ortaya konan rapora nazaran, ortalama olarak ve kısa vadede, tarımın global paha zincirine iştirakindeki yüzde 10’luk bir artış, işgücü verimliliğinde ortalama yüzde 1.2’lik bir artışa neden olabilir.

Raporda, ufak çiftçilerin çoklukla global kıymet zincirlerinin faydalarını kaçırdığına vurgu yapılırken, daha da öteye giderek katı besin kalitesi ve güvenlik ihtiyaçları ile global paha zincirlerinin ortaya çıkışının, ufak çiftçileri daha da yalnızlaştırabileceği uyarısı bulunuyor.

Qu, “ufak çiftçileri çağdaş besin kıymet zincirlerine dahil etme eforlarını iki katına çıkarmalıyız, Böylece hem kırsal hem de kentsel alanlarda kırsal gelirleri ve besin güvenliğini sağlayabiliriz” dedi.

Bunu başarmak için, pazarların gelişmesine imkan sağlayan ve ufak çiftçilerin global paha zincirlerine iştirakini destekleyen (daha düzgün kırsal altyapı ve hizmetler, eğitim ve üretken teknoloji gibi) bir ortam yaratmak için kapsamlı siyasetlere muhtaçlık olduğuna dikkat çekilen raporda, “Dijital teknolojiler, pazarların daha düzgün işlemesini sağlayabilir ve çiftçilerin bu pazarlara erişimini artırabilir. Besin e-ticareti üzere yenilikler hem çiftçilere hem tüketicilere fayda sağlayabilir. Lakin, dijital yeniliğin getirilerinin en fakirlerle paylaşılmasını garanti etmek için, tarımdaki mevcut dijital uçurumun azaltılmasına gereksinim var” denildi.

“Sözleşmeli çiftçilik ve blok zincirleri üzere daha kapsayıcı modellerin benimsenmesi, çiftçilerin çağdaş ve daha karmaşık paha zincirlerine daha uygun entegre olmalarına da yardımcı olabilir” görüşüne yer verilen raporda, “Misal verilecek olursa, kontratlı çiftçilik üzerine yapılan temel çalışmaların bir tahliline nazaran, kontratlı çiftçiliğe iştirak, çiftlik gelirini yarıdan fazla artırabilir” sözlerine yer verildi. Lakin rapor, çiftçilerin refahı üzerine tesirlerinin yanı sıra, kontratlı çiftçiliğin farklı tesirleri üzerine genel bilgi eksikliğinin de önemini vurguluyor.

Tarım ve besin pazarları sürdürülebilir kalkınmayı nasıl geliştirebilir?

Raporda, tarım ve besin pazarlarının sürdürülebilir kalkınmayı teşvik etmede oynayabileceği rol ortaya konuyor.

Misal verilecek olursa rapor, tarımda istekli sürdürülebilirlik belgelendirme şemalarının ve herkes tarafından bilinenlarının teşvik edilmesi ve daha kapsamlı bir formda uygulanmasının ekonomik, çevresel ve toplumsal amaçlar ortasındaki ödünleşmeleri ele alabileceğini ileri sürüyor.

“Sürdürülebilirlik belgelendirme şemaları adil ticareti, kapsayıcılığı, ayrım yapmamayı ve etraf dostu çiftçiliği teşvik edebilir” denilen raporda, “bunun yanısıra, iş güvenliğini sağlayabilir, çocuk işçiliğini yasaklayabilir ve yatırımları teşvik edebilirler” deniliyor.

Raporda bu hususla ilgili bir de somut örneğe yer veriliyor: Uganda’da kahve üreten ufak çiftçilerden elde edilen bilgilere nazaran, sürdürülebilirlik dokümanına sahip aileler çocuklarının eğitimleri için yüzde 146 daha fazla harcama yapıyorlar ve çocuklarını bu dokümana sahip olmayan ailelere nazaran daha uzun mühlet okulda tutuyorlar.

Sürdürülebilir ormanları teşvik eden belgelendirme düzenlemeleriyle ilgili bir öbür çalışma Etiyopya ormanlarında gölgede yetişen kahvenin orman bozulmasının hafifletilmesine yardımcı olabileceğini gösteriyor.

Rapor ayrıyeten, dünya çapında en çok ticareti yapılan tropikal eserlerden birisi olan muzun tahminen yalnızca yüzde 5-8’inin sürdürülebilirlik herkes tarafından bilinenlarına nazaran üretildiğine işaret ediyor.

Ticaret ve pazarların evrimi- eğilimler ve etmenler

• Milletlerarası tarım ve besin ticareti, teknolojik ilerleme; kentleşme, nüfus ve gelir artışı; daha düşük nakliye maliyetleri, ticaret siyasetleri ve ortalama ithalat tarifelerinde düşüşten etkilenmiştir.

• Üst ve alt orta gelirli ülkeler 2001’de ortalama yüzde 25 olan global ziraî besin ihracatındaki hisselerini 2018’de yüzde 36’ya çıkardılar.

• Global tarım ve besin ticareti 1995’ten bu yana gerçek pahada iki katına çıkarken, büyüme suratı 2008 mali krizinden bu yana daha yavaş seyretti. Bu ticaretin COVID-19 pandemisinden daha fazla etkilenmesi bekleniyor.

• 2008 mali krizi ve buna bağlı ekonomik sakinlik, ziraî besin global paha zincirlerinin evrimini durdurdu. COVID-19 salgını, global ticaret ve büyüme potansiyellerini daha da bozabilir.

• Dijital teknolojiler, tarladan sofraya besin kıymet zincirinin tüm evrelerini dönüştürür. Verimliliği artırır, iş yaratır ve kaynakları korurlar. Başka taraftan, teknolojik yeniliklerin gıdayı nasıl büyüttüğümüz, işlediğimiz, ticaret yaptığımız ve tükettiğimiz eserler üstündeki tüm tesirlerini öngörmek zordur.

• Avrupa ve Orta Asya ile Doğu Asya ve Pasifik’teki ülkeler aynı bölgeler içinde ticaret yapma eğilimindeyken, Güney Asya, Latin Amerika ve Karayipler, Sahra altı Afrika, Kuzey Amerika, Orta Doğu ve Kuzey Afrika’daki ülkeler global olarak daha çok ticaret yapıyor. Sahra altı Afrika ile Latin Amerika ve Karayipler’den ziraî emtia ihracatının ortalama yüzde 90’ı öbür bölgelere yönelik.

• Besinin üretim fazlası olan bölgelerden noksanlıkler olan bölgelere yönelmesiyle ticaret, global besin güvenliği ve beslenmede değerli bir rol oynamaya devam edecek.

• lokal ticaret mutabakatlarının global bedel zincirine iştiraki kurumsal ve siyaset ıslahatını teşvik edebilir. Bununla beraber, savunmasız birçok ülke global piyasalara prestij etmeye devam ederken, çok taraflı ticaret sisteminin teşviki değerlidir.

• Ziraî besin ticaretinin büyük kısmı işlenmiş besin eserlerinden oluşmaktadır.

Kelam konusu rapor dört alanı kapsıyor: Tarım ve besin pazarlarındaki eğilimler; besin ve tarımda global paha zincirleri, çiftçiler ve bedel zincirleri- iş modelleri ile daha sürdürülebilir büyüme; dijital teknolojiler ve tarım ve besin pazarları.

İrfan Donat

Bloomberg HT Tarım Editörü

[email protected]

1 Beğen

Film izle